(**) Hier gespeeld en nooit geweten,
Nu bekend, de angst, de kreeten,
Van vader, moeder, kind (**)
fragment gedicht van Geert van Koersveld elders op deze pagina

DIGITALE GEDENKSTENEN

• UITLEG DIGITALE GEDENKSTENEN
• OVERZICHT DIGITALE GEDENKSTENEN 
• HANDLEIDING ONDERZOEK BIJ GEMEENTE ARCHIEF AMSTERDAM

Uitleg digitale gedenkstenen

Het Digitaal Monument voor de Joodse Gemeenschap in Nederland is een Monument op internet om de herinnering levend te houden aan alle mannen, vrouwen en kinderen die tijdens de Duitse bezetting als joden zijn vervolgd en die de Sjoa niet hebben overleefd.
Zoals u waarschijnlijk weet zijn van de 17.000 Joodse Rivierenbuurtbewoners er 13.000 in de vernietigingskampen omgekomen.
Toen ik in de enorme database van de website zocht op Roerstraat 65/3 ontdekte ik dat mijn voormalige woning door het Duits-Joodse gezin Grünewald was bewoond. Een vader, moeder en 2 dochters. Vader Grünewald kwam als eerste om op 20 oktober 1941, waar is niet bekend. De overige gezinsleden werden allen vergast op 11 juni 1943 in het Poolse vernietigingskamp Sobibor.
Van juni 1942 tot oktober 1943 werden in dit kamp ca 260.000 joden vergast. Het kamp werd in het najaar van 1943 gesloten omdat er in Auschwitz-Birkenau voldoende 'capaciteit' was. Slechts zeer weinigen overleefden dit vernietigingskamp.
Ook bleek mij dat alleen al in de Roerstraat 114 gezinnen zijn weggevoerd en nooit meer terugkeerden.

Dit bracht mij op het idee om een digitale gedenksteen te ontwikkelen en zo de gedachte aan de  slachtoffers van onze buurt levend te houden.
De Hebreeuwde tekst " ter hunner nagedachtenis " die ook op de digitale steen staat kreeg ik van Michal Elata, waarvoor ik haar hartelijk dank.
Inmiddels staan er nu 50 digitale gedenkstenen op bijdragen van inzenders van verhalen.

Heeft u ook uw verhaal ingezonden? Kijk dan eens op www.joodsmonument.nl of uw (voormalige)woning in de Rivierenbuurt er ook bij staat. Graag plaats ik op uw ingezonden verhaal dan ook een digitale gedenksteen.

Hieronder een voorbeeld.
Deze gedenksteen is geplaatst op mijn eigen bijdrage

Deze digitale gedenksteen is ter nagedachtenis van
het gezin Grünewald gewoond hebbende Roerstraat 65/3

Overzicht digitale gedenkstenen in Plan Zuid

Gebruikerstips:
Om een duidelijker overzicht te krijgen raad ik u aan om de kaart uit te vergoten door op de + te klikken. Daarna kunt u de kaart rustig schuiven door met de linker muisknop ingedrukt over de kaart te bewegen. Na aanklikken van de gewenste stip leest u het adres en de naam van de schrijver alsmede de titel van het verhaal. Deze titel kunt u aanklikken om het verhaal te lezen. Om terug te keren naar de kaart klikt u op de 'pagina-terug" knop links bovenin de browser.
Om de kaart goed te kunnen bekijken heeft u een schermresolutie van minimaal 1024 x 768 nodig.

U kunt de kaart verschuiven en vergroten of verkleinen.

U kunt ook gebruik maken van deze link: GOOGLE MAPS

Plan Zuid Amsterdam digitalegedenkstenen weergeven op een grotere kaart

Isaac Lipschits; de initiatiefnemer van het Joods Digitaal Monument
Het levenswerk van Isaac (Ies) Lipschits
Kruispunt 4 mei 2008

In Kruispunt aandacht voor het levenswerk van Isaac Lipschits: het digitaal monument voor vervolgde Joden. Lipschits is de initiatiefnemer van een ambitieus project op internet. Hij wil alle 104.000 vermoorde Nederlandse Joden uit de anonimiteit halen en hun gezicht teruggeven. Hun namen mogen niet vergeten worden. Isaac Lipschits is een kind van de Shoah. Zijn beide ouders, drie broers en 1 zus zijn omgebracht in de kampen Auschwitz en Sobibor. De historicus blijft hij doorwerken aan zijn geestelijk testament: het Joods monument. Hij zal tot het einde beschrijvingen blijven maken van al die anonieme doden. In Kruispunt zijn verhaal.
Voorts ziet u hoe de kinderen van de Dongeschool gebruik hebben gemaakt van het Joods Monument om de expositie gestalte te geven.
Ies Lipschits is op 24 mei 2008, kort na de uitzending, overleden.
Naar de documentaire >>

Jos Wiersema

Gedicht van Geert van Koersveld

BESEF

Hier gespeeld en nooit geweten,
Nu bekend, de angst, de kreeten,
Van vader, moeder, kind.

Opgesloten, weggenomen,
Nooit weer gezien,
Niet teruggekomen.

Omdat wij weten,
Zullen wij niet vergeten,
De angst, de kreeten,
Van vader, moeder,kind.

(argumatrix 2005-10-18)

Handleiding t.b.v. onderzoek bij Stadsarchief Amsterdam
door Richard Keijzer

2) om in het archief binnen te mogen komen moet je een hele registratie doorlopen.

Ook weer fout. Mensen die alleen maar genealogisch onderzoek willen doen (zo heet het onderzoek naar mensen uit het verleden) kan zonder problemen naar binnen. Alleen wanneer je originele documenten wilt bekijken is registratie nodig. Daarvoor moet een geldige legitimatie worden meegebracht (paspoort, rijbewijs) en wordt er een digitale foto gemaakt die uiteindelijk op een officiële Archiefkaart terecht komt.

3) Je moet minstens 65 zijn om archiefonderzoek te kunnen doen.

Toegegeven, de meeste mensen die een archief bezoeken zijn reeds met pensioen, maar als jongere mag je er ook komen.

4) Onderzoek doen in archieven is vreselijk moeilijk

Mispoes. De volgende handleiding laat zien dat het allemaal best meevalt. Er zijn bronnen genoeg om in te zoeken en de hoofdzaak is: raak niet in paniek. Als het even niet lukt, loop dan naar de informatiebalie, waar de studiezaalambtenaar het antwoord op de meeste vragen wel weet. En zo niet, dan is altijd bekend waar het opgezocht kan worden.

Genoeg gepraat nu, aan de slag.

Het GAA beschikt over de aktes van geboorte, huwelijk en overlijden. Deze zijn op micofiche gezet en ze bevinden zich in een aantal ladenkastjes in de studiezaal. Om de juiste persoon te vinden zul je ongeveer moeten weten wanneer van hem of haar een akte is opgemaakt. Is dat niet bekend, dan is er nog geen man overboord. Het is gelukkig niet nodig om alle aktes door te lezen om de juiste persoon te vinden. (Dat zou gekkenwerk zijn, het zijn er miljoenen).

Drie-stappenplan

In plaats daarvan wordt een driestappenplan gebruikt, door eerst te zoeken in de zogeheten:

Tienjarentafels.
Dat zijn lijsten met alle akten uit een periode van 10 jaar gesorteerd op alfabet. Achter elke naam staat een datum en die datum kan worden opgezocht in stap twee, als we gaan naar de

Eenjarentafels.
Ook weer lijsten, maar nu met alle akten van een bepaald kalenderjaar. Ook hier staan de namen weer gesorteerd op alfabet, met achter elke naam een verwijzing naar een deel en een blad. Deel wil zeggen boekdeel en blad betekent natuurlijk bladzijdenummer. De akte is nu niet ver meer, hij kan worden opgezocht in de:

Akten.
Dit zijn dan eindelijk de fiches die we zoeken, met daarop de verfilmde akten op chronologische volgorde. Is de akte gevonden dan zijn er twee mogelijkheden. De eerste is gratis, en bestaat uit het overschrijven van de gegevens op de akte. Methode twee kost 50 eurocent en bestaat uit het maken van een afdruk van de akte met een zogeheten reader/printer. Dit apparaat staat op de studiezaal, naast de deur.

De hiervoor beschreven aanpak is van toepassing op zowel de akten van geboorte, huwelijk en overlijden. Allen bij het overlijden van Joden in de tweede wereldoorlog moet een iets andere aanpak worden gevolgd. Deze overlijdens zijn namelijk opgenomen in de zogeheten A-registers, die een eigen index hebben. In dit geval hoeft er dus geen tienjarentafel te worden geraadpleegd.

Via de fiches kan een hele levensloop worden gereconstrueerd, waarbij vaak van achter naar voren wordt gewerkt. Je gaat dus terug in de tijd.

Uiteraard zit er ook weer een addertje onder het gras, de overheid heeft namelijk bepaald dat niet zomaar iedereen elke akte mag bekijken. Er zijn termijnen vastgesteld, waarna een bepaalde akte openbaar en dus voor iedereen toegankelijk wordt. Die termijnen zijn:

• 100 jaar - voor geboorteakten

• 75 jaar - voor huwelijksakten en

• 50 jaar - voor overlijdensakten

Dit is gedaan om de privacy te beschermen. Maar, wil dat nu zeggen dat je van de 20ste eeuw helemaal niets kunt vinden? Dat kan wel degelijk, als je maar een andere bron gebruikt, in dit geval de gezinskaarten.

Dat waren kartonnen vellen, waarop alle gegevens van een leden van een gezin werden vermeld. In kolommen werd melding gemaakt voor voornaam, achternaam, geboortedatum, plaats van geboorten, beroep en dergelijke. De gezinskaarten van Amsterdam zijn in de oorlog verloren gegaan, doordat het verzet een aanslag pleegde op het kantoor van het bevolkingsregister. Vooraf waren met de brandweer afspraken gemaakt dat er zoveel mogelijk water zou worden gebruikt om alles te blussen. Doel: ook de niet-verbrande kaarten zouden dan onleesbaar worden. De bezetter gebruikte de gezinskaarten namelijk voor het achterhalen, bijeendrijven en afvoeren van groepen mensen.

Gelukkig zijn de kaarten in 1939 op film gezet en die films zijn een aantal jaren geleden gedigitaliseerd en in de computer gezet. Dat wil dus zeggen dat je op de studiezaal een gezinskaart op het beeldscherm kunt bekijken. Intikken van een naam is meestal voldoende, hoewel... pas op met veel voorkomende namen zoals Cohen of De Vries. Je krijgt dan echt heel veel resultaten en zie dan maar eens de goede te vinden. In zo'n geval is een voornaam handig, of een geboortedatum.

Het bekijken van de gezinskaarten is geheel gratis, de kassa begint pas te rinkelen als je er een afdruk van wilt maken. Hoewel ook dit meevalt, voor 40 eurocent heb je al een afdruk. Niet alle kaarten zijn even duidelijk, omdat ze zijn verfilmd met een techniek van bijna 65 jaar geleden.

Wees er ook op bedacht, dat niet alle namen in het register zijn opgenomen. Het kan dus voorkomen dat een kaart er wel is, terwijl de naam niet in de index staat. Loop is zo'n geval stug alle kaarten door.

Laatste tip: het Gemeentearchief heeft een aantal enthousiaste medewerkers, die maar al te graag hulp willen verlenen als het zoeken even niet lukt. Gewoon stellen dus die vragen.

Ik hoop dat deze wegwijzer door het archief van Amsterdam je op het goede spoor kan zetten.

Succes met zoeken

Richard Keijzer
e-mail: R.Keijzer@sdu.nl

  hoofdmenu