"Een jong rechthoekig plein in
lenteblauw
in het midden het staafvormig gebouw".
(uit Tranen der Acacia's van W.F Hermans)
 Inleiding
De 40 meter hoge Wolkenkrabber, oftewel het
12-verdiepingenhuis zoals als het officieël heet, staat op een centrale plaats in het
door Berlage ontworpen Amsterdamse Plan Zuid. Dit woongebouw van 12 verdiepingen markeert
het einde van de Vrijheidslaan, waar links de Rooseveltlaan en rechts de Churchilllaan
beginnen. De wolkenkrabber vertoont kenmerken van zowel de Amsterdamse School als van het
functionalisme. De symmetrische toren heeft in het midden een lift en trappenhuis met aan
beide zijden een appartement. Gebruikte materialen zijn beton, gele baksteen, staal en
glas.
Luchtfoto uit 1995
De Wolkenkrabber vormt het hart van het stedenbouwkundig ontwerp van Berlage, het Plan
Zuid. Vanaf deze plek beginnen drie brede boulevards: de Churchilllaan, de Rooseveltlaan
en de Vrijheidslaan.
Op 13 maart 2006 was het op de kop af 75
jaar geleden dat de bewoners een nieuw fenomeen betrokken, de Wolkenkrabber aan het
Victorieplein in Amsterdam. lees verder >>
Wolkenkrabber
in Amsterdam in 1931
Fragment OVT 13 maart 2005 uur 1 (6 min.) In maart 1931 betrokken de eerste bewoners 'de wolkenkrabber' aan het
Victorieplein in Amsterdam, in het plan Zuid van Berlage. Architectuurhistoricus Jort den
Hollander over deze wolkenkrabber van architect J.F. Staal. Interview Michal Citroen.
 klik hier >>
Kort filmpje uit 1931
Een 1 minuut durend filmpje van het Polygoon Hollandsch
Nieuws uit 1931 over de zojuist voltooide Wolkenkrabber. Klik hier >>
Voor het bekijken van deze filmpjes is RealPlayer vereist en een breedbandverbinding aanbevolen
Amsterdam oefent
Uit Het Vaderland van 22 oktober 1938
Voorbeeld van het Nieuwe Bouwen
De Wolkenkrabber, voorbeeld van het Nieuwe Bouwen, heeft
een architectuurstijl die zich afzette tegen de 'versierstijl' van de Amsterdamse School.
Moderne bouwmaterialen als gewapend beton, staal, grote glasvlakken en strak metselwerk,
alles in vrij neutrale tinten, werden gebruikt. De architect is Staal. Het standbeeld van
Berlage is vervaardigd door Hildo Krop en geplaatst 1966. Berlage kijkt uit over het
Victorieplein naar zijn enige, in de Rivierenbuurt gebouwde creatie: de Berlagebrug. Bij
de renovatie van de Wolkenkrabber zijn bij historisch kleurenonderzoek tien lagen verf
gevonden, zodat het oorspronkelijke kleurenschema vrij nauwkeurig kon worden vastgesteld,
tot volle tevredenheid van de bewoners waarvan enkele zich die kleuren nog konden
herinneren!
Jan Frederik Staal
(1879-1940) bron: www.wikipedia.nl
Staal vestigde zich in 1902, samen met Alexander Jacobus
Kropholler (1881-1973), als architect in het Nederlandse aannemersbedrijf van zijn vader:
Staal en Haalmeyer. Vanaf 1903 ontwierpen zij gebouwen, die in het begin ook door het
aannemersbedrijf van zijn vader werden gebouwd.
Enkele door Staal en Kropholler ontworpen gebouwen zijn de kantoren van de
levensverzekeringsmaatschappij "De Utrecht" in Amsterdam en Leeuwarden.
In 1910 werd de samenwerking tussen Staal en Kropholler verbroken en ging Jan Frederik
Staal zijn ontwerpen in de stijl van de Amsterdamse school uitvoeren. De villa's in het
Park Meerwijk te Bergen (1917-1918) waren zijn eerste gebouwen in deze stijl. Enkele
andere ontwerpen van Staal zijn: de Bloemenveiling te Aalsmeer, een 12-verdiepingen
tellend gebouw met de bijnaam 'Wolkenkrabber' te Amsterdam, het Nederlande paviljoen op de
Wereldtentoonstelling te Parijs, de Kas Bank aan de Nieuwezijds Voorburgwal te Amsterdam,
de Koopmansbeurs in Rotterdam en diverse woningen in de Amsterdamse Rivierenbuurt.
Korte tijd is de vervente socialist Jan Frederik Staal lid geweest van de Communistische
Partij. Ook is hij enkele jaren bestuurslid van het genootschap Architectura et Amicitiae
geweest.
Jan Frederik Staal was getrouwd met architect Margaret Staal-Kropholler (1891-1966).
Zij zijn begraven op de Nieuwe Oosterbegraafplaats in Amsterdam.
begin bouw van de Wolkenkrabber in de zomer van 1930
halverwege de bouw
In 1931 werd de hoogbouw aan het Victorieplein
opgeleverd. Een 12-verdiepingen tellend gebouw dat in de volksmond al snel de bijnaam
'Wolkenkrabber' kreeg. Gebouwd op 896 heipalen.
De architectuur van deze plek achtte Berlage, de ontwerper van de plannen voor
Amsterdam-Zuid, van zeer groot belang. Het gebouw vormde dan ook een goede bekroning het
Plan-Zuid.
Unieke luchtfoto uit 1937
(nieuw toegevoegd)
De Wolkenkrabber en omgeving - 1937
Vergroot deze foto
Deze foto is eigendom van ter beschikking gesteld door
Ger van Huizen.
Lees hier de toelichting op de foto >>
J.F.Staal
overleden
Bron: Het Vaderland van
8 april 1940 |
Het beeld van Berlage van Hildo Krop
Hildo Krop op 80 jarige leeftijd, bezig aan een beeld van Berlage - 19.02.1964
De Wolkenkrabber en het beeld van Berlage van Hildo Krop
Foto: Wilbert van Rossum
Literatuur zie ook: Plan Zuid in de Romankunst
"Het gebouw leek zonderling hoog. (...) Het had, met
z'n ijzeren balkonnetjes, met alle kachelpijpen die eruit staken, aan de muren en aan
elkaar bevestigd in een verwarring van ijzerdraden, ook iets weg van een enorm vergroot
onderdeel uit een radiotoestel; of een isolator van een fantastische Amerikaanse
hoogspanningsinstallatie.''
"Een jong rechthoekig plein in lenteblauw in het
midden het staafvormig gebouw".
(Willem Frederik Hermans - De tranen der acacia's)
" Toen hij haar [vader en dochter, PG] voor het eerst
Amsterdam liet zien en ze langs de wolkenkrabber kwamen waar juist dikke donkere rook
boven hing, had hij gezegd, dat dat nou de heksencentrale was. "
(Jan Wolkers - Turks Fruit)
" Zij waren het flatgebouw dicht genaderd; uit de
portiek stroomde het schelle, hotelachtige licht, dat de ingang tot acht etages, waarvan
de onderste twee aan een tandarts waren verhuurd, enigszins waardig was. "
(Simon Vestdijk - De
kellner en de levenden)
Foto's, verleden en
2003
1932 t/m 1960
27 december 2003
Bovenstaande kleurenfoto's kwamen mede tot stand door de
vriendelijke medewerking van mevrouw en de heer Slijderink.
De
Wolkenkrabber anno 2009
foto's Jos Wiersema
- 11 augustus 2009
zie ook:
Wilt u reageren op de
inhoud van deze pagina? tekent u dan ons gastenboek even >>
|
